Không trả lương có phải khai thuế TNCN không?

Với câu hỏi không trả lương có phải khai thuế TNCN không, câu trả lời thông thường là: nếu doanh nghiệp thực tế không trả thu nhập cho bất kỳ cá nhân nào và không phát sinh việc khấu trừ thuế thu nhập cá nhân thì không phải nộp tờ khai TNCN tháng hoặc quý.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa không trả thu nhập, có trả thu nhập nhưng không phát sinh khấu trừ và đáng lẽ phải khấu trừ nhưng doanh nghiệp chưa thực hiện. Nghĩa vụ khai thuế không được xác định chỉ bằng việc doanh nghiệp có lao động hay có lập bảng lương.

Kết luận nhanh về nghĩa vụ khai thuế TNCN

Tình trạng trong tháng hoặc quý Có phải nộp tờ khai TNCN định kỳ? Việc cần làm
Không trả tiền lương, tiền công hoặc khoản thu nhập thuộc diện khấu trừ cho cá nhân Không Lưu hồ sơ chứng minh không phát sinh trả thu nhập
Có trả thu nhập nhưng sau khi xác định đúng quy định không phát sinh khấu trừ thuế Không Lưu bảng lương, hợp đồng và căn cứ không khấu trừ
Có trả thu nhập và phát sinh số thuế phải khấu trừ Có Khấu trừ, lập tờ khai và nộp thuế đúng kỳ
Đáng lẽ phải khấu trừ nhưng kế toán bỏ sót hoặc khấu trừ sai Phải rà soát, khai đúng và xử lý sai sót Không được xem là trường hợp hợp pháp “không phát sinh khấu trừ”
Cả năm không trả thu nhập từ tiền lương, tiền công Không phải quyết toán TNCN năm đối với tiền lương, tiền công Lưu hồ sơ về lao động và việc không trả thu nhập
Trong năm có trả tiền lương, tiền công nhưng không phát sinh khấu trừ Thông thường vẫn phải khai quyết toán năm Tổng hợp đầy đủ cá nhân đã nhận thu nhập

Căn cứ trực tiếp cho việc không nộp tờ khai tháng hoặc quý khi không phát sinh khấu trừ là điểm e khoản 3 Điều 7 Nghị định 126/2020/NĐ-CP, được bổ sung bởi khoản 2 Điều 1 Nghị định 91/2022/NĐ-CP. Theo quy định này, tổ chức, cá nhân trả thu nhập thuộc diện khai TNCN theo tháng hoặc quý nhưng trong kỳ không phát sinh việc khấu trừ thì không phải nộp hồ sơ khai thuế của kỳ đó.

Cây quyết định xác định có phải khai thuế TNCN

Ảnh minh hoạ: Không trả lương có phải khai thuế TNCN không?

Doanh nghiệp có thể kiểm tra theo thứ tự sau:

Bước 1: Trong kỳ có thực tế trả thu nhập cho cá nhân không?

  • Không trả bất kỳ khoản thu nhập nào: không phát sinh khấu trừ, vì vậy không phải nộp tờ khai TNCN tháng hoặc quý.
  • Có trả thu nhập: chuyển sang bước 2.

“Trả thu nhập” không chỉ là trả lương cho nhân viên chính thức. Doanh nghiệp cần kiểm tra cả tiền công, thù lao, tiền thuê cá nhân thực hiện công việc, hoa hồng, tiền trả cho người quản lý và các khoản lợi ích chịu thuế khác.

Việc đã hạch toán chi phí lương nhưng chưa thực tế chi trả thường chưa làm phát sinh thời điểm xác định thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công. Căn cứ là điểm b khoản 2 Điều 8 Thông tư 111/2013/TT-BTC, theo đó thời điểm xác định thu nhập chịu thuế về nguyên tắc là thời điểm tổ chức, cá nhân trả thu nhập cho người nộp thuế. Doanh nghiệp vẫn phải đối chiếu bản chất khoản chi và các trường hợp đặc thù nếu có.

Bước 2: Khoản đã trả có thuộc diện khấu trừ TNCN không?

Kế toán cần xác định theo loại hợp đồng, thời gian làm việc, tình trạng cư trú, mức thu nhập tính thuế, người phụ thuộc và bản chất khoản chi. Các quy tắc khấu trừ chủ yếu được quy định tại Điều 25 Thông tư 111/2013/TT-BTC, đã được sửa đổi, bổ sung.

Một số trường hợp có trả tiền nhưng có thể không phát sinh số thuế khấu trừ gồm:

  • Người lao động ký hợp đồng từ ba tháng trở lên nhưng sau khi tính thu nhập chịu thuế, các khoản giảm trừ và biểu thuế lũy tiến thì số thuế khấu trừ bằng không.
  • Cá nhân nhận tiền công, thù lao thuộc trường hợp được làm cam kết theo đúng điều kiện pháp luật và có hồ sơ hợp lệ.
  • Khoản chi được xác định là thu nhập không chịu thuế hoặc được miễn thuế theo quy định.

Nếu sau khi kiểm tra đúng quy định mà không phát sinh khấu trừ thuế TNCN, doanh nghiệp không phải nộp tờ khai TNCN của tháng hoặc quý đó.

Bước 3: Có phát sinh số thuế phải khấu trừ không?

  • Có: doanh nghiệp phải lập tờ khai, nộp hồ sơ và nộp số thuế đã khấu trừ theo kỳ áp dụng.
  • Không: không phải nộp tờ khai định kỳ của kỳ đó, nhưng phải lưu căn cứ tính toán.

Trường hợp khoản chi thuộc diện phải khấu trừ nhưng doanh nghiệp quên khấu trừ không thể được xử lý như một kỳ hợp pháp không phát sinh thuế. Kế toán cần xác định lại nghĩa vụ, lập hồ sơ khai phù hợp, tính tiền chậm nộp nếu có và điều chỉnh sổ sách liên quan.

Phân biệt ba trường hợp dễ nhầm

Không trả thu nhập

Doanh nghiệp chưa tuyển lao động, đã tuyển nhưng chưa đến kỳ trả lương, đang tạm ngừng hoạt động hoặc chưa thực hiện thanh toán cho cá nhân có thể thuộc trường hợp này. Nếu không có khoản trả thu nhập nào khác thì không phát sinh khấu trừ và không nộp tờ khai TNCN định kỳ.

Doanh nghiệp cũng nên kiểm tra nghĩa vụ thuế GTGT riêng biệt. Không trả lương không đồng nghĩa với việc được miễn mọi tờ khai thuế; chẳng hạn, nghĩa vụ khi không có doanh thu có cần kê khai thuế không được xác định theo quy định của sắc thuế và tình trạng hoạt động tương ứng.

Có trả thu nhập nhưng không khấu trừ thuế

Đây là trường hợp doanh nghiệp đã chi trả nhưng kết quả xác định đúng pháp luật cho thấy số thuế khấu trừ bằng không. Theo điểm e khoản 3 Điều 7 Nghị định 126/2020/NĐ-CP đã được bổ sung, doanh nghiệp không phải lập tờ khai thuế TNCN không phát sinh chỉ để kê số 0 cho tháng hoặc quý đó.

Dù không nộp tờ khai định kỳ, đơn vị vẫn phải lưu danh sách người nhận thu nhập, bảng tính thuế, chứng từ thanh toán và hồ sơ làm căn cứ không khấu trừ. Nếu người lao động có thu nhập ở nhiều nơi, việc quyết toán thuế TNCN có hai nguồn thu nhập cần được xem xét riêng, đặc biệt về điều kiện ủy quyền quyết toán.

Có phát sinh số thuế phải khấu trừ

Khi số thuế phải khấu trừ lớn hơn không, tổ chức trả thu nhập phải khai thuế theo tháng hoặc quý đang áp dụng. Hồ sơ phổ biến đối với tổ chức trả tiền lương, tiền công là mẫu 05/KK-TNCN ban hành kèm Thông tư 80/2021/TT-BTC.

Nếu đã qua hạn mới phát hiện bỏ sót, doanh nghiệp cần khai đúng kỳ phát sinh nghĩa vụ thay vì đưa toàn bộ số thuế sang kỳ hiện tại. Sau khi nộp hồ sơ, có thể đối chiếu nghĩa vụ thuế còn phải nộp của doanh nghiệp trên hệ thống thuế điện tử và với chứng từ nộp ngân sách.

Kỳ khai và thời hạn nộp hồ sơ thuế TNCN

Theo Điều 8 và Điều 9 Nghị định 126/2020/NĐ-CP, thuế TNCN của tổ chức trả thu nhập được khai theo tháng, trừ trường hợp đủ điều kiện và lựa chọn khai theo quý.

Tổ chức thuộc diện khai thuế TNCN theo tháng, nếu đủ điều kiện khai thuế GTGT theo quý, được lựa chọn khai TNCN theo quý. Việc xác định kỳ khai phải căn cứ tình trạng thực tế của doanh nghiệp, không nên tự chuyển kỳ chỉ vì một quý không phát sinh thuế.

Thời hạn theo khoản 1 Điều 44 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14:

  • Hồ sơ khai theo tháng: chậm nhất là ngày thứ 20 của tháng tiếp theo tháng phát sinh nghĩa vụ.
  • Hồ sơ khai theo quý: chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng đầu quý tiếp theo.
  • Nếu ngày cuối cùng trùng ngày nghỉ theo quy định, thời hạn được chuyển sang ngày làm việc tiếp theo.

Khi trong kỳ không phát sinh việc khấu trừ, doanh nghiệp không phải lập tờ khai số 0. Đây là điểm khác với một số nghĩa vụ khai thuế khác và là nguyên nhân cụm từ “tờ khai thuế TNCN không phát sinh” thường gây nhầm lẫn.

Không trả lương có phải quyết toán thuế TNCN năm không?

Ảnh minh hoạ: Không trả lương có phải khai thuế TNCN không?

Nghĩa vụ quyết toán năm cần được tách khỏi nghĩa vụ khai tháng hoặc quý.

Theo điểm d.1 khoản 6 Điều 8 Nghị định 126/2020/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân trả thu nhập từ tiền lương, tiền công phải khai quyết toán thuế và quyết toán thay cho cá nhân có ủy quyền, không phân biệt có phát sinh khấu trừ hay không. Trường hợp tổ chức, cá nhân không phát sinh trả thu nhập thì không phải khai quyết toán thuế TNCN.

Do đó:

  • Cả năm không trả tiền lương, tiền công: không phải nộp hồ sơ quyết toán TNCN năm đối với tiền lương, tiền công.
  • Có trả tiền lương, tiền công nhưng các kỳ đều không khấu trừ: không nộp tờ khai tháng hoặc quý của các kỳ không khấu trừ, nhưng vẫn phải xem xét lập quyết toán năm.
  • Có trả thu nhập và có khấu trừ: phải khai định kỳ, đồng thời thực hiện quyết toán năm nếu thuộc trách nhiệm quyết toán.

Hồ sơ quyết toán của tổ chức trả tiền lương, tiền công thường gồm mẫu 05/QTT-TNCN và các phụ lục phù hợp ban hành kèm Thông tư 80/2021/TT-BTC. Thời hạn thông thường là ngày cuối cùng của tháng thứ ba kể từ ngày kết thúc năm dương lịch hoặc năm tài chính, theo điểm a khoản 2 Điều 44 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14.

Hồ sơ doanh nghiệp cần lưu để chứng minh

Không phải nộp tờ khai không có nghĩa là không cần hồ sơ. Tùy tình huống, doanh nghiệp nên lưu:

  • Hợp đồng lao động, quyết định tiếp nhận, điều chuyển, tạm hoãn hoặc chấm dứt hợp đồng.
  • Bảng chấm công, bảng lương và tài liệu xác định thời điểm trả lương.
  • Sao kê ngân hàng, phiếu chi và chứng từ thanh toán cho cá nhân.
  • Danh sách cá nhân nhận tiền lương, tiền công, thù lao, hoa hồng hoặc khoản lợi ích khác.
  • Bảng tính thu nhập chịu thuế, thu nhập tính thuế, giảm trừ gia cảnh và số thuế phải khấu trừ.
  • Hồ sơ đăng ký người phụ thuộc và tài liệu chứng minh người phụ thuộc theo quy định.
  • Cam kết của cá nhân nếu doanh nghiệp căn cứ cam kết để tạm thời không khấu trừ, kèm tài liệu kiểm tra điều kiện áp dụng.
  • Tờ khai đã nộp, thông báo tiếp nhận, chứng từ nộp thuế và hồ sơ khai bổ sung nếu có.
  • Giấy ủy quyền quyết toán và tài liệu kiểm tra điều kiện ủy quyền.

Hộ kinh doanh có thuê người làm cũng cần kiểm tra nghĩa vụ của bên trả thu nhập, không nên mặc định chỉ doanh nghiệp mới phải khấu trừ. Hướng dẫn về hộ kinh doanh thuê lao động và kê khai thuế TNCN giúp xác định giấy tờ cần chuẩn bị theo từng cách thuê lao động.

Thời gian lưu phải tuân theo quy định về hồ sơ thuế, chứng từ kế toán và loại tài liệu cụ thể. Doanh nghiệp không nên hủy hồ sơ ngay sau khi hết năm tài chính hoặc sau khi đã quyết toán.

Một số tình huống thường gặp

Ảnh minh hoạ: Không trả lương có phải khai thuế TNCN không?

Doanh nghiệp chưa có lao động khai thuế thế nào?

Nếu doanh nghiệp chưa có lao động, không trả lương cho giám đốc, người quản lý hoặc bất kỳ cá nhân nào, đồng thời không có khoản tiền công, thù lao thuộc diện khấu trừ thì không phải nộp tờ khai TNCN tháng hoặc quý.

Tuy vậy, “chưa có lao động” không đủ để kết luận nếu doanh nghiệp vẫn thuê cá nhân làm việc theo vụ việc, trả hoa hồng, thù lao hoặc trả thu nhập cho người quản lý. Cần rà soát dòng tiền thực tế thay vì chỉ kiểm tra danh sách tham gia bảo hiểm xã hội.

Đã lập bảng lương nhưng chưa trả tiền thì sao?

Nếu doanh nghiệp chỉ ghi nhận chi phí và khoản phải trả, chưa thực tế thanh toán cho người lao động, thời điểm xác định thu nhập chịu thuế thông thường chưa phát sinh. Vì vậy, nếu không có khoản trả thu nhập nào khác thì chưa phát sinh việc khấu trừ TNCN.

Khi thanh toán lương dồn vào kỳ sau, doanh nghiệp phải tính nghĩa vụ thuế tại thời điểm trả thu nhập và lưu hồ sơ giải thích sự khác biệt giữa chi phí kế toán với thời điểm khấu trừ thuế.

Có nhân viên nhưng lương chưa đến mức khấu trừ có phải nộp tờ khai số 0?

Không. Nếu đã tính đúng thu nhập chịu thuế, giảm trừ và các căn cứ liên quan mà toàn bộ người lao động đều không phát sinh số thuế khấu trừ, doanh nghiệp không phải nộp tờ khai TNCN định kỳ kê số 0. Cuối năm, do đã phát sinh trả lương, doanh nghiệp vẫn phải xem xét nghĩa vụ quyết toán.

Cá nhân làm thời vụ có cam kết thì có cần khai không?

Nếu cá nhân đáp ứng đầy đủ điều kiện lập cam kết theo mẫu hiện hành và doanh nghiệp có căn cứ tạm thời không khấu trừ, kỳ đó có thể không phát sinh việc khấu trừ. Doanh nghiệp phải kiểm tra mã số thuế, nội dung cam kết và các điều kiện áp dụng; không nên nhận cam kết một cách hình thức để tránh khấu trừ.

Cổng thuế điện tử vẫn hiển thị nghĩa vụ phải nộp tờ khai thì xử lý thế nào?

Doanh nghiệp cần kiểm tra kỳ khai đã đăng ký, hồ sơ cũ, thông báo của cơ quan thuế và dữ liệu quản lý nghĩa vụ trên hệ thống. Không nên nộp tờ khai số 0 chỉ để xóa cảnh báo nếu pháp luật xác định kỳ đó không phải nộp. Trường hợp thông tin đăng ký hoặc nghĩa vụ bị ghi nhận chưa đúng, đơn vị nên lập tài liệu đối chiếu và làm việc với cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Lưu ý cho doanh nghiệp tại Đà Nẵng và Huế

Các căn cứ chính được đối chiếu cho nội dung này gồm Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, Nghị định 126/2020/NĐ-CP, Nghị định 91/2022/NĐ-CP, Thông tư 111/2013/TT-BTC và Thông tư 80/2021/TT-BTC, cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung đang có hiệu lực. Trước khi nộp hồ sơ, doanh nghiệp cần kiểm tra thêm văn bản mới ban hành, tình trạng hoạt động, kỳ khai đã đăng ký và thông báo của cơ quan thuế quản lý.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Đà Nẵng, Huế thường dễ nhầm giữa khai định kỳ và quyết toán năm, nhất là khi chưa tuyển nhân sự, trả lương không đều hoặc thuê cá nhân theo từng công việc. Khi sử dụng dịch vụ kế toán Đà Nẵng hoặc dịch vụ kế toán Huế, doanh nghiệp nên yêu cầu đơn vị phụ trách kiểm tra cả bảng lương, hợp đồng, chứng từ chi tiền và dữ liệu thuế điện tử trước khi kết luận không phải khai.

Một dịch vụ kế toán phù hợp không chỉ lập tờ khai mà còn phải giải thích được vì sao kỳ đó không khai, hồ sơ nào chứng minh không phát sinh khấu trừ và khi nào vẫn phải quyết toán thuế. Cách làm này giúp hoạt động khai báo thuế, quyết toán thuế của doanh nghiệp và hộ kinh doanh tại Đà Nẵng, Huế nhất quán với sổ kế toán và chứng từ thực tế.